جوان ، و روز آخر پير مىشود . آياتى ديگر در تعلق نفس ، يعنى تعلق روح به بدن است كه يكى از آن آيات پديد آمدن حواس پنجگانه بينايى و شنوايى و چشايى و لامسه و بويايى است كه اولين رابطه اى است كه انسان را به محيط خارج خود آگاه مىسازد ، و به وسيله اين حواس خير را از شر و نافع را از مضر تميز مىدهد ، تا پس از تميز به سوى آنچه كه كمالش در آن است به حركت افتاده آن كمال خود را به دست آورد ، و از آنچه شر و مضر است دور شود . تازه در هر يك از اين حواس پنجگانه نظامى حيرت انگيز و وسيع است ، نظامى كه ذاتا هيچ ربطى به نظام ديگرى ندارد . چشم ، هيچ خبرى از نظام گوش و طرز عمل او ندارد ، و گوش هيچ اطلاعى از نظام موجود در چشايى و عمل كرد او ندارد ، و همچنين ساير حواس ، با اينكه اين حواس پنجگانه بيگانه از هم در عين اينكه جداى از همند ، در تحت يك تدبير اداره مىشوند ، و مدبر همه آنها يكى است ، آن هم نفس آدمى است ، و خداى تعالى در وراى نفس محيط به آن و به عملكرد آن است . و بعضى ديگر از آيات نفوس ، كه آن نيز از قبيل آيات قبلى است ، ساير قوايى است كه از نفوس منبعث مىشوند ، و در بدنها خود را نشان مىدهند ، مانند قوه غضب و نيروى شهوت و لواحق و فروع اين دو نيرو ، كه اين قوا و فروع آنها هم هر يك با ديگرى از نظر نظامى كه دارد جدا است ، در عين اينكه هر دو قوا در تحت يك تدبير اداره مىشوند ، و فروع هر يك دست به دست هم مىدهند ، تا خدمتگزاران آن نيرو باشند . و اين نظام تدبير كه براى هر يك از اين قوا هست از همان اولين روزى كه وجود يافت موجود بود ، بدون حتى يك لحظه فاصله ، و چنين نبود كه در آغاز وجودش آن نظام را نداشته و بعدا بر حسب سليقه خودش براى خود ايجاد كرده باشد ، يا خودش به تنهايى نشسته و فكر كرده باشد كه چگونه خودم را اداره كنم ، و يا با كمك ديگرى اين كار را كرده باشد . پس ، از اينجا مىفهميم و يقين مىكنيم كه نظام تدبير هر يك از اين قوا ، همانند خود آن قوا ، از صنع صانع او است ، و نظام عام او و تدبيرش اقتضاء مىكرده كه چنين نظامى به اين قوا بدهد . و يك دسته آيات نفوس ، آيات روحى است كه كسانى به آن اطلاع مىيابند كه به نفوس مراجعه نموده ، آياتى را كه خداى سبحان در آنها قرار داده آياتى كه هيچ زبانى نمىتواند آن را وصف كند ، ببينند ، آن وقت است كه باب يقين برايشان گشوده مىشود ، و چنين كسانى در زمره اهل يقين قرار مىگيرند ، آنان كه ملكوت آسمانها و زمين را خواهند ديد ، و خداى تعالى